YATIRIM VE İŞLETMELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
  • Neredeyim :

SAĞLIK TURİZMİNE YÖNELİK ULUSLARARASI ÇALIŞMA-EĞİLİM VE ETKİNLİKLER

1. Uluslararası Kurum ve Kuruluşlar Tarafından Yapılan Çalışmalar ve Yaklaşımlar

Sağlık turizmi dünyanın hızlı gelişen ve büyüyen sektörlerinden biri olarak kabul edilmekte ve bu özelliği ile uluslararası platformda farklı boyutlar ile ele alınmaktadır. Özellikle gelişmiş ülkeler konu ile ilgili akreditasyon ve standartları belirleyen düzenlemeler yapmakta, bu turizm türü için gelişen ziyaretçi profilini analiz etmekte ve sağlık turizmine yönelik geliştirilen projeleri desteklemektedirler.

1.1 WTO (World Tourism Organization-Dünya Turizm Örgütü)

 

WTO, doğrudan sağlık turizmi ile ilgili bir çalışma yürütmemekle birlikte konuyu turistin sağlığı açısından ele almaktadır. Bu kapsamda, WTO, turistin veya toplumun sağlığını tehdit edebilecek durumlar ve riskler karşısında turizm gelişiminin etkilenmemesi, sektörün dayanıklılığını ve esnekliğini koruması için (resilience of tourism development) alınması gereken önlemler niteliğinde olan ve Dünya Sağlık Örgütü ile işbirliği içerisinde yürütülen Uluslararası Sağlık Düzenlemesi[1] (International Health Regulations) çalışmalarını yürütmektedir.

Uluslararası Sağlık Düzenlemeleri (International Health Regulations)’nin turizmin gelişimini olumsuz etkileyecek hastalık vb. durumların engellenmesi açısından önem arz etmektedir.

 

Uluslararası Sağlık Düzenlemeleri ilk olarak 1969 yılında geliştirilmiş hali ise 2005 ve 2007 yılında kabul edilen yasal olarak bağlayıcı uluslararası bir anlaşmadır. Düzenlemenin temel amacı toplum sağlığını tehdit eden hastalıkların ülke genelinde ve uluslararası seyahat ile dünya genelinde yayılmasını önleyici tedbirler almak olarak tanımlanmaktadır.

 

Düzenlemenin ilk hali (1969) sadece kolera, sarıhumma ve veba için daha çok ulusal düzeyde önlemler alırken uluslararası seyahat hareketliliğindeki artışın göz önünde bulundurulması sonucunda düzenleme hastalıkların uluslararası yayılımını önleyecek şekilde yeniden alınmıştır.

 

1.2. OECD (The Organisation for Economic Co-operation and Development - İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Örgütü)

 

İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından turizmin geleceğini daha iyi şekillendirmek ve turizmde mega trendleri analiz etmek amacıyla “Analysing Megatrends to Better Shape the Future of Tourism Towards 2040[2]” konulu 21 – 22 Haziran 2017 tarihlerinde çalıştay düzenlenmiştir.

 

Söz konusu çalıştay kapsamında;

 

  • Turizmin sürdürülebilir gelişmesi,

  • Gelişen ziyaretçi talebi,

  • Turizm sektöründe gelişen yeni teknolojiler,

  • Seyahat hareketliliği,

  • Mega trendlere hazırlanma

 

başlıkları kapsamında sağlık turizminin bir ayağı olan ileri yaş (3. Yaş turisti) turistinin yeni gelişen ziyaretçi profili olduğu gündeme gelmiştir. Konuya ilişkin ortaya atılan başlıca tartışma konuları ve trendler[3];

 

  • Gelişen ziyaretçi taleplerinin neler olduğu ve bu konularda turizm paydaşlarının hangi rolleri üstleneceği konularında yapılan tartışmalar ve sunumlar kapsamında orta gelir gruplarının, 3. yaş turistlerin, Y ve Z nesillerinin yeni gelişen ziyaretçiler olduğu,

  • “Seamless transport”ın (kusursuz ulaşım) turizm hareketini planlarken en stratejik konulardan biri olduğu,

  • 3. Yaş turistlerinin gelişen talepleri doğrultusunda medikal ve sağlık turizminin gelecekte hızlı bir büyüme trendi içinde olduğu,

  • 3. Yaş turistleri için fiziksel anlamda Y ve Z nesli için ise teknolojik anlamda erişilebilirliğin turizm hareketliliğini destekleyen önemli bir etken olduğu,

  • Yeni gelişen ziyaretçi profillerinin turizm politikaları ve kararlarını üretme konusundaki önemi vurgulanmıştır.

 

Bu kapsamda, Türkiye’de sağlık turizmi hizmetinden faydalanan turistlerin turizm talep analizi ile ortaya çıkarılması önemli bir konu olarak ortaya çıkmaktadır.

 

1.3 EU (European Union-Avrupa Birliği)

Avrupa Komisyonu tarafından turizm sektörü için düzenlenmiş çeşitli fonlar bulunmaktadır. Bu kapsamda, sağlık turizmi yüksek katma değer getirici ve yerele özgün kaynakların kullanılarak bölgesel gelişmeye katkı sağlayan bir turizm türü olarak görülmekte ve European Regional Development Fund[4] kapsamında desteklenmektedir.

 

Söz konusu fona kamu kurumları, şirketler, sivil toplum kuruluşları, araştırma geliştirme kuruluşları, üniversiteler, küçük ve orta ölçekli işletmeler vb. aktörler başvurabilmektedir. Fon miktarı üye ülkenin ihtiyacına göre belirlenmekte olup gelişmiş ülkeler için en fazla %50’si, geçiş bölgeler için %60 ve az gelişmiş ülkeler için ise %85 oranında fon desteği sağlanmaktadır.

2 Dünyada Sağlık Turizmi (Medikal Turizm) Faaliyetinin Genel İşleyişi ve Uluslararası Akreditasyon

Bu kısımda sınır ötesi sağlık hizmeti almak isteyen bir hastanın takip ettiği süreç hakkında bilgi[5] verilmesi amaçlanmaktadır.

Aşama 1-Başvuru: Sınır ötesi sağlık hizmeti almak isteyen hasta kendi ülkesinde aracı kuruma başvurur.

Aşama 2-Tıbbi Kayıt: Aracı kurum hastaya ait tüm tıbbi kayıtları toplar ve hedef ülke formatında kategorize eder

Aşama 3-Tıbbi Danışman: Aracı kurumun bağlantılı çalıştığı bir hekim tarafından hasta dosyası tıbbi danışmanlık adına değerlendirilir.

Aşama 4-Bilgilendirme: Tüm masraflar dahil tahmini maliyet sağlık tesisi, işlemi yapacak tıbbi ekip hakkında bilgi verilir

Aşama 5-Yazılı Onam: Hastanın yazılı onam vermesini takiben hastaya özel tıbbi tedavi seyahat formu hazırlanır. Eğer gerekiyorsa vize için doküman hazırlanır.

Aşama 6-Koordinasyon: Hastanın hedef ülkeye olan yolculuğu ulaşım dahil aracı kurum tarafından koordine edilir

Aşama 7-Vaka Yönetimi: Hedef ülkedeki temas noktasına ulaşım bilgileri verilerek kontrol ilgili kişi ya da kuruma devredilir

Aşama 8-Günlük Takip: Aracı kurum hastanın durumu hakkında günlük olarak bilgi alır gerekiyorsa yakınlarına bilgi aktarır

Aşama 9-Dönüş Transferi: Tedavi sonrası hastanın vaka yöneticisi tarafından transferinin sağlanmasını aracı kurum kontrol eder

Aşama 10-Karşılama: Hastanın ülkeye dönüşünde karşılanması sağlanır ve evine ulaştırılır.

Aşama 11-Raporlama: Hastanın sigorta şirketi ve aile hekimine süreç tedavi raporlanır.

Aşama 12-Geribildirim: Hastadan geribildirim alınır.

 

Yukarıda anlatılan süreç incelendiğinde, çalışmanın mevzuat kısmında bahsedilen aracı kurumların işlevi net olarak görülmekte, söz konusu sürecin etkin bir şekilde işlemesinde ve uluslararası sağlık turistinin hizmet alacağı ülkeyi belirlemesinde oynadığı önemli rol ortaya çıkmaktadır.

 

Aracı kurum dışında, uluslararası akreditasyon sağlık turizminin gelişmesinde ve ülkenin tercih edilmesinde diğer önemli bir unsur olarak bilinmektedir. Kısaca, uluslararası akreditasyon; akreditasyon kurallarını koyan ülke ya da kuruluşun standartlarının kalite güvencesi olarak kullanılmasını tanımlamaktadır.[6] Bunlardan en çok bilinenleri Joint Commission International (JCI)-Amerikan standartlarında sağlık hizmeti, Quantum Health Automations (QHA)-İngiltere ve Australian Council on HealthCare Standards (ACHS).

 

Tedavi amaçlı turizm kapsamında, ülkemizde yüksek kalitede sağlık hizmeti veren ve teknolojik altyapıya sahip sağlık kurumlarının artması nedeniyle ülkelerarası hasta hareketliliğinden alınan payın yükseltilmesi de hedeflerimiz arasındadır. Halen uluslararası JCI akredite olmuş sağlık kuruluşları ve hastane sayısı 46 olup bu sayının ülkemizdeki sağlık sektörünün gelişmişliğine paralel olarak arttırılması gerekmektedir. Bu konuda gerek ilgili kamu kuruluşları gerekse sektörle birlikte yoğun bir işbirliği içerisine girilecektir.

 

Dünyada Sağlık Turizmi Operatörleri - hastaneler, laboratuarlar ve yaşlı bakım grupları - yıllık pazarda Avrupa'da% 7 ve Gelişen Piyasalar'da% 18'lik bir büyüme öngörmektedir. Pazar liderleri ise, bu seviyelerde neredeyse iki kat büyümek istemektedir.[7]

 

Dünyada medikal amaçlı seyahat eden turistlerin %85’i yanlarında refakatçi ile hareket etmekte ve ortalama 2-3 hafta kalış süresi ile konaklamaktadırlar. Bu nedenle sağlık turizminin potansiyelinin yakın refakatçiler ile değerlendirilmesi yerinde olacaktır.

3. Termal Turizm Ülke Örnekleri

 

Bu bölümde, Avrupa’da Almanya ve Macaristan, Asya’da ise Tayland sağlık turizmi konusunda ön plana çıkan ülkeler olarak incelenmektedir. Söz konusu ülkeler özellikle termal turizm konusunda ele alınarak incelenmekte ve bu kapsamda ülkemize örnek oluşturabilecek noktaların tespit edilmesi amaçlanmaktadır.

 

3.1 Almanya

Almanya’da sağlık turizminin 1700 ve 1800’lü yıllarda başladığı ve Avrupa, İngiltere ve Amerikalı seçkinler arasında Almanya’nın Baden-Baden gibi termal bölgelerine seyahatin popüler olduğu bilinmektedir[8]. Günümüzde Almanya Avrupa Birliğine üye ülkeler içerisinde en yüksek sağlık turizmi gelirine sahip ülkeler arasında yer almaktadır.

 

Almanya, termal turizminde Baden-Baden, Bad Fussing ve Bad Griesbach gibi termal kent oluşumları ile ön plana çıkmaktadır. Bu kapsamda, wellness olanakları sunan çok sayıda oteli, termal tesisi ve tesislerine wellness ürünlerini başarı ile entegre eden termal kent niteliği taşıyan mekânsal gelişimleri ile sağlık turizmi ürünlerini sağlıklı yaşam odaklı olarak pazarlayabilmektedirler.

 

Söz konusu termal kentlerde ortak kür merkezlerinin tedavi üniteleri ile entegre bir şekilde geliştirildiği ve alansal bir yönetim olduğu görülmektedir. Ayrıca termal kentin alt yapı, çevre düzenlemeleri gibi diğer giderlerinin karşılanması amacıyla buraya konaklama amaçlı gelen ziyaretçilerden termal su kullanma vergisi adı altında günlük ücret alınarak alanın tüm giderleri karşılanmaktadır[9].

 

Almanya_1.jpg

 

 

Şekil 1: Almanya Termal Kentlerinden Kür Merkezi Kompleksi ve Tedavi Havuzu Fotoğrafları

Almanya’da termal turizmin spor turizmi ile entegre bir şekilde çalıştığı görülmektedir. Örneğin Bad Griesbach yerleşimi Avrupa’nın en önemli Golf ve Termal Kenti olarak bilinmekte uluslararası şampiyonaların düzenlendiği golf sahalarıyla 3 adet termal otel ile sağlık ve dinlenme amaçlı termal kür merkeziyle turizm kompleksi olarak hizmet vermektedirler. Ayrıca termal kentte yer alan 2’si kapalı 6’sı açık tennis kortları ile wellness, golf ve çok çeşitli sağlık hizmetleri kombinasyonlarının bir araya gelmesi ile Bad Griesbah kentini Avrupa’nın bu özelliği ile farklılaşan Termal Kent Kompleksi haline getirmiştir.


Bad_Grisht.jpg

 

 

 

Şekil 2: Bad Griesbach-Golf Resort

3.2 Macaristan

Macaristan'da Termal sağlık ve spa wellness turizmi sektörü daha çok kaplıcalar üzerine yoğunlaşmakta ayrıca tarihi banyolarda medikal turizm hizmeti verilmektedir. Bu kaplıcalar daha çok wellness ve tıbbi amaçlı otellerde faaliyet göstermektedir. Ayrıca kaplıcaların hizmet yelpazesi çok geniş olmasından dolayı her kesimden insan termal suların sağladığı olanaklardan faydalanabilmektedir. Bütçesine göre dünya standartlarında kaplıca tesislerinden, yerel halka hizmet veren belediye kaplıcalarına kadar birçok çeşit tesis bulunmaktadır[10].

 

Jeotermal suların Macaristan'da sağlık turizminin temel dayanağı olmasından dolayı devlet termal sağlık turizmine önem vermekte ve bu sektörün geliştirilebilmesi için birçok çalışma yürütmektedir. Bu kapsamda, termal turizmin yurtdışında tanıtımı, turizmin çeşitlendirmesi ve termal turizm hizmetlerinin sadece wellness amaçlı değil, tıbbi hizmetlerle beraber verilmesi adına çalışmalar yapılmaktadır.


macaristan_1.jpg

 

 

Şekil 3: Tedavi Havuzu ve Heviz Gölü (Doğal Termal Göl)

Almanya ve Macaristan örneğine ilişkin ön plana çıkarılması gereken ve ülkemiz adına örnek teşkil edebilecek noktalar;

  • Termal turizmin temeli olan jeotermal kaynağın sürdürülebilir kullanımı amacıyla, jeotermal sondajların kısıtlı tutulduğu sadece kür merkezlerinde ve tedavi amaçlı kullanım alanlarında doğrudan jeotermal su kullanılmakta olduğu tespit edilmiş, eğlence amaçlı kullanımlarda ise jeotermal suyun, tatlı su ile karıştırılarak kullanıldığı bilinmektedir,

  • jeotermal kaynağın tesislerde kullanımı, jeotermal dağıtım sistemi, bakım ve onarım işlerinin ilgili Belediyesi öncülüğünde kurulan şirket tarafından yürütülmektedir,

     

  • jeotermal kaynağın tedavi amaçlı kullanımı amaçlanmış olmakla birlikte eğlence ve wellness amaçlı kullanımı ön plana çıkmaktadır,

     

  • Termal kent planlamasında jeotermal kaynağın tedavi amaçlı kullanımına ilişkin olarak termal kentte kurulan kür merkezlerinin odak noktası olmakta ve konaklama tesislerinde konaklayan ziyaretçiler bu ortak kür merkezinden faydalanmakta, ayrıca tedavi amacı dışında gelen ziyaretçilerin konaklama ünitesi içermeyen yine bu ortak kür merkezi kapsamında oluşturulan rekreatif amaçlı termal havuzlardan faydalanmakta,

     

  • Termal kent bütününde tedavi amaçlı gelen ziyaretçiler için çevresel kalitenin yüksek tutulması ve sağlıklı bir yaşam ortamı oluşturulması amacıyla taşıt trafiğinden mümkün olduğunca arındırılmakta, yaya ulaşımı ön plana çıkarılmakta ve kür merkezinin tamamlayıcısı niteliğindeki kür parkları yaygın olarak oluşturulmakta yani “kür merkezi, kür parkı ve termal otel” entegrasyonu sağlanmaktadır,

     

  • Ayrıca termal kentlerde kür merkezleri, golf tesisleri, kongre otelleri vb. alternatif turizm türleri ile desteklenerek 12 ay hizmet veren termal destinasyonlar oluşturulmakta, özellikle Bad Fussing ve Bad Griesbach termal kentlerinin termal+golf destinasyonu olarak planlanmış olması bölgedeki geceleme sayılarını ( ortalama 10,2 gün) ve turizm gelirlerini artırıcı rol oynamaktadır.

 

3.3 Tayland

Tayland, Asya sağlık turizmi pazarında lider bir konuma sahip olmakla beraber Thai masajı, meditasyon, bitkisel tıp ve diğer alternatif tıp uygulamaları gibi geleneksel tedavi yöntemlerinin merkezi olarak bilinmektedir. Tayland'daki termal sağlık ve spa wellness turizmi hizmetleri sağlıktan ziyade rahatlama ve iyi hissetme amacıyla verilmektedir. Bu turizm hizmetler genellikle ülkede çok sayıda bulunan spa merkezlerinde verilmektedir. Bu merkezler turistlerin rahatlaması ve iyi hissetmesini sağlamak amacıyla hizmet veren seçkin mekanlardan, yoga sunan basit sahil tesislerine kadar sayılabilir. Turistlerin bu tip uygulamalardan memnun kalması ve ilgi göstermesiyle birlikte Tayland'da spa sektörü büyük bir hızla gelişmiştir.

 

Tayland'ın bütünsel ve iyileştirici uygulamaları, ülkenin birçok tatil beldesi, otel veya kaplıcalardan birini ziyaret eden uluslararası turistlerle giderek daha popüler hale gelmektedir.

 

Tayland hükümeti tarafından sağlık ve termal turizm sektörlerinin gelişimine yönelik potansiyellere yoğunlaşılarak bu sektörlerle ilgili hizmetlerin gelişimi takip edilmektedir. Halk Sağlığı Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığı, Tayland'ın Asya'da sağlık ve termal turizm açısından lider ülke olması konusunda birlikte çalışarak politikalar üretmektedirler[11].

Sektörün yüksek standartlarını korumak için tüm kaplıcaların Bakanlık Tıbbi Kayıt Dairesi veya İl Sağlık Müdürlüğü'ne kayıt olmaları gerekmekle birlikte spa terapistlerinin bir kaplıca tesisinde çalışabilmesi için sertifikalandırılmış olması gerekliliği getirilmiştir.



[1] World Tourism Organization Web Sitesi http://rcm.unwto.org/risk-crisis-management/international-health-regulations erişim tarihi:19.02.2018

[3] Durmaz, E. (2017) Kültür ve Turizm Bakanlığı Müsteşarlık Makamına Sunulan Yurtdışı Görevi Bilgilendirme Raporu

[4] file:///C:/Users/elcin.barin/Downloads/EC%20-%20Guide%20EU%20funding%20for%20tourism%20-%202016%20April%20ver%203%203%20-%20EN.pdf

[5] Tontuş, Ö (2015) Tüm Yönleriyle Sağlık Turizmi, S.55

[6] Tontuş, Ö (2015) Tüm Yönleriyle Sağlık Turizmi, S.55

[8] Hall, C. M. (1992): ‘Adventure Sport and Health Tourism’, in his Special Interest Tourism, London: Belhaven Press, s. 141-158.

[9] Avrupa Termal Kentleri Teknik İnceleme Gezisi Raporu (2008)

[10] Yıldız, A. (2017) Türkiye'de Termal Sağlık Ve Spa Wellness Turizminin Geliştirilmesine Yönelik Model Önerisi: Yalova Termal Kaplıcaları Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayımlanmamış Uzmanlık Tezi.

[11] Global Spa Summit, Wellness Tourism and Medical Tourism: Where Do Spas Fit?, http://www.globalspaandwellnesssummit.org/images/

stories/pdf/spas_wellness_medical_tourism_report_final.pdf.