YATIRIM VE İŞLETMELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Türkiye'de Sağlık Turizmine Yönelik Yapılan Çalışmaları ve Etkinlikler

TÜRKİYEDE SAĞLIK TURİZMİNE YÖNELİK YAPILAN ÇALIŞMALAR VE ETKİNLİKLER

Sağlık Turizmi; medikal turizm, termal sağlık turizmi ve ileri yaş - engelli turizmi olmak üzere 3 alt bileşenden oluşmaktadır. Ülkemizde sağlık turizmi birçok kurum veya kuruluşun faaliyet alanında yer almakla birlikte rapor kapsamında sağlık turizminin 3 alt bileşenini temsilen Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın termal turizm çalışmalarından, Sağlık Bakanlığının medikal turizm çalışmalarından ve Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının ise İleri yaş ve engelli turizmi çalışmalarından bahsedilmesi amaçlanmaktadır.   

Kültür ve Turizm Bakanlığınca termal sağlık turizmi konusunda mekânsal planlama, belgelendirme ve tanıtım faaliyetleri yürütülmektedir.

1.1 Mekansal Planlama Çalışmaları

Gelişmiş ülkelerde sosyal ve ekonomik gelişmelere paralel olarak değişen dönüşen dünya dinamikleri ile birlikte yaşam şekli ve kalitesine verilen önem hem artmakta, hem de farklılaşmaktadır. İnsan sağlının korunmasında, sağlıklı bir yaşam sürdürülmesinde doğal kaynakların kullanılması giderek daha fazla tercih edilmekte eski, basit ama sağlıklı yaşam tarzlarına büyük bir özlem duyulmaktadır. Bu noktada Türkiye uzun tarihi geçmişi, emsalsiz doğa ve iklimi ve zengin kültürü ve nihayet geleneksel kaplıca ve Türk Hamamı olgularının mevcudiyeti ile çağdaş sağlık ve termal turizm gelişmesinde çok iddialı olabilecek bir potansiyeli barındırmaktadır.

Türkiye’deki kaplıcalardan her yıl konaklamalı ve günübirlik olmak üzere 8.5 milyon civarında Türk vatandaşının yararlandığı tahmin edilmektedir. Ancak yapılan araştırmalar mevcut termal su kaynaklarının ancak %5 inin bir tesis vasıtasıyla kullanılabildiğini veya yatırıma dönüşebildiğini göstermektedir. Pek çok bölgemizde termal su kaynakları tesis yokluğu nedeniyle boşa akabilmekte, bazı tesislerde ise ihtiyaç dışı kullanılabilmekte, israf da söz konusu olabilmektedir.

Türkiye’de bulunan termal kaynakların etkin kullanımının sağlanması ve buna dayalı turizm gelişiminin desteklenmesi amacı ile Türkiye Turizm Stratejisi 2023 ve Eylem Planı 2007–2013 ana kararları kapsamında Bakanlığımızca hazırlanan Termal Turizm Master Planı’nı birinci etabı çerçevesinde 4 bölge oluşturulmuş ve bu bölgelerdeki deneyimlerle çalışma ikinci etabı ile Turizm Merkezleri ilan etmek ve bu alanların 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planlarını yapmak suretiyle tüm ülke bazında termal turizm potansiyeli değerlendirilmektedir.


Şekil 1: Geliştirilmesi Düşünülen Termal Bölgeleri Gösteren Harita

Bu kapsamda 4 ana bölgede ve 17 ili kapsayacak şekilde 42 adet kaplıca alanı yeni turizm merkezi ilan edilmiş veya sınırları genişletilmiştir.

Bugüne kadar 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca Ülkemizin sahip olduğu jeotermal potansiyele bağlı olarak ülke genelindeki potansiyel alanlar belirlenmiş ve bu potansiyel alanlar bölgeleme esasına göre analiz edildikten sonra genel planlama yaklaşımı içerisinde 72 adet Termal Turizm Merkezi ve 3 adet Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi Bakanlığımızca ilan edilmiş bulunmaktadır. İlgili Birimce ilan edilen termal merkezlere ilişkin her ölçekte plan çalışmaları yürütülmektedir.

Söz konusu planlama çalışmaları kapsamında özellikle Termal Kür Merkezlerinin oluşturulması amaçlanmaktadır. Termal Kür Merkezleri nitelikli termal suların çeşitli hastalıkların tedavi edilmesinde kullanılmasına olanak tanıyacak şekilde tasarlanmış sağlık ünitelerini içeren alanlar olarak tanımlanabilmektedir. Tedavi amaçlı olarak kullanılacak olan termal suyun niteliğine ve yapılması planlanan tedavi şekline göre sağlık ünitelerinin türü ve konumları belirlenerek Termal Kür Merkezleri şekillendirilmektedir.

Termal Kür Merkezleri içerisinde;

Eksternal Uygulamalar (Vücut Dışına Uygulama)

            - Banyolar

            - Duşlar

            - Peloidler

            - Gaz banyoları

İnternal Ugulamalar (Vücut İçine Uygulama)

            - İnhalasyonlar

            - irrigasyonlar

            - Mineralli suların içilmesi

Uygulamaları yapılabilmekte olup bunlara yönelik Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Üniteleri ve Termal Tedavi Havuzları ve benzeri kullanımlar yer almaktadır.

Ülkemizde içerisinde Termal Kür Merkezlerinin yer aldığı Balçova Termal Tesisleri gibi konaklama tesisinin bir parçası olan kür merkezleri veya Sağlık Kuruluşları bünyesindeki fizik tedavi ve rehabilitasyon merkezleri gibi bir çok tesis bulunmakla birlikte işleyiş ve düzen olarak sadece tedavi ve dinlenme amaçlı olan ve konaklama içermeyen (bir otelin veya hastanenin bünyesinde bulunmayan) münferit bir tesis bulunmamaktadır.

Şekil_2.jpg

Şekil 2: Kür Merkezi Prototip Önerisi

1.2 Belgelendirme Faaliyetleri

Kültür ve Turizm Bakanlığı mevzuatı kapsamında sağlık turizmi tesislerine, Turizm Tesislerinin Belgelendirilmesine ve Niteliklerine İlişkin Yönetmeliğin esas olarak 29 uncu ve 30 uncu maddelerinde yer aldığı üzere, “Termal Tesis” ve “Sağlıklı Yaşam Tesis” tür-sınıfında ve diğer türlerde Turizm Belgesi düzenlenmektedir.

Kültür ve Turizm Bakanlığı mevzuatında belirtildiği üzere, sağlık turizminde faaliyet gösteren tesislerin, Turizm Belgesi alabilmesi için, verilen sağlık hizmetlerine ilişkin Sağlık Bakanlığından izin alınması zorunludur. Bu izin mevcut durumda, Sağlık Bakanlığının yürütücüsü olduğu örneğin Kaplıcalar Yönetmeliği kapsamında, Valiliklerce verilen Kaplıca İşletme İzinleri, diğer sağlık üniteleri için Sağlık Bakanlığından alınan uygunluk yazılarıdır. Belirtilen mevzuat hükümleri kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığı Kontrolörler Kurulu Başkanlığınca belgelendirme faaliyetleri yürütülmektedir.

1.3 Tanıtma Faaliyetleri

Türkiye’de planlı sağlık turizmi tanıtımının 2006 yılında başladığı kullanılan reklam görselleri ve sayısal aktif tanıtım verileri incelendiğinde de sağlık turizmi tanıtımına son yıllarda ağırlık verildiği görülmektedir. Özellikle sosyal medya üzerinden post ile yapılan tanıtımların odağının termal ve wellness turizmine yönelik olduğu görülmektedir.

18.10.2017 tarihinde Sağlık Bakanı Sayın Ahmet Demirtaş ve Sayın Numan Kurtulmuş arasında imzalanan “Sağlık turizminin Tanıtımı İşbirliği Protokolü” çerçevesinde protokolde yer alan maddeler gereğince hem Bakanlıklar düzeyinde tanıtım kampanyalarına ilişkin hem de özel sektörün de yer alacağı bir takım düzenlemelere yer verilmiştir. Sağlık sektörü (hastaneler, acentalar, oteller, sağlık kuruluşları ve sağlık turizmi yapan aracı kuruluşlar) vasıtası ile ülkemizde medikal, termal ve ileri yaş turizminin tanıtımına yönelik çalışmalar yürütülmektedir.  Özellikle Global Dijital reklam kampanyamıza sağlık turizminin de entegresi sağlanmıştır. Ayrıca protokol çerçevesinde Bakanlığımızca katılım sağlanan dünyanın önde gelen turizm fuarlarında “Turkey Health” standının kurulması da amaçlanmaktadır.

Sağlık turizmi paydaşlarının büyük kısmı bireysel olarak bu turizm türünün sürdürülmesine/geliştirilmesine yönelik çalışmalar yaparken hastaneler ve sağlık kuruluşları kendi bünyelerindeki uluslararası hasta departmanları aracılığı ile yabancı ülkedeki olan aracı kuruluş (sigorta şirketi, acenta) veya direkt olarak doktor veya sağlık kuruluşunun kendisi ile işbirliği halinde yurtdışında yaşayan hastalara tedavi hizmeti vermektedir.

Sivil toplum kuruluşları ve derneklerce uluslararası sağlık turizmi konferanslarının ülkemizin sağlık turizmi yapan şehirlerinde (İstanbul, Ankara, Antalya, İzmir, Denizli, Bursa) düzenlenmekte ve bu alanda ülkemizin sağlık turizmi alanındaki potansiyelinin uluslararası düzeyde bilinirliğinin ve farkındalığının artmasını, yurtdışından gelen pek çok sağlık profesyoneline anlatarak desteklemektedir. Kültür ve Turizm Bakanlığı bu zirve ve konferanslara tanıtım boyutunda destek sağlamaktadır.

Ülkemizin sağlık turizminde markalaşması ve lider ülkeler arasında sayılmasına yönelik olarak hedef pazarlara yönelik olarak (Ortadoğu pazarı, Türk Cumhuriyetleri, Balkan ülkeleri Rusya, Ukrayna başta olmak üzere ABD, İngiltere, Körfez Ülkeleri ve İskandinav Ülkeleri) workshop çalışmalarının yanı sıra çeşitli ağırlama faaliyetleri de yapılmaktadır.

Bu kapsamda, Ortadoğu ve Kuzey Afrika Ülkeleri’nin turizm potansiyelini Türkiye ve Doğu Karadeniz pazarına çekmek ve ikili işbirliklerini arttırmak amacıyla Bakanlığımızın himayelerinde, Rize Valiliği ev sahipliğinde, Türk Hava Yolları (THY) ve Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı (DOKA) işbirliğinde "I. Ortadoğu ve Kuzey Afrika Ülkeleri (MENA) Zirvesi” 10-14 Mayıs 2017 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Zirvede Ortadoğu ve Kuzey Afrika’dan Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Filistin, Bahreyn, Kuveyt, Umman, Ürdün, Lübnan, Suudi Arabistan, Fas, Tunus, Mısır ve Cezayir’den turizm alanında faaliyet gösteren turizm sektör temsilcileri, tur operatörleri, seyahat acentaları ile iş adamlarından oluşan 250 kişilik heyet ve Doğu Karadeniz Bölgesi’nde faaliyetlerini sürdüren turizm sektörünün temsilcileri yer almıştır.

Jeffrey Young’ın anlatımıyla 2015 yılında Bakanlığımızca çekilen «Home of wellness» reklam filminin bazı bölümleri Afyon’da termal bir otelde geçmektedir. 

1.4 10. Kalkınma Planı Sağlık Turizminin Geliştirilmesi Öncelikli Dönüşüm Programı Kapsamında Yürütülen Çalışmalar

Sağlık ve Termal Turizmi Geliştirme Çalışmaları devlet politikası olarak belirlenmiş olup 10. Kalkınma Planı’nın Öncelikli Dönüşüm Programı içerisine alınmıştır. Kalkınma Bakanlığınca “Sağlık Turizminin Geliştirilmesi” başlıklı öncelikli dönüşüm programı “1-Sağlık Turizmine Yönelik Kurumsal ve Hukuki Altyapının Geliştirilmesi, 2-Sağlık Turizmi Alanında Fiziki ve Teknik Altyapının İyileştirilmesi, 3-Sağlık Turizmi Hizmet Kalitesinin Arttırılması ve 4-Sağlık Turizmi Alanında Etkin Tanıtım ve Pazarlama Yapılması” konularında dört bileşen kapsamında yürütülmesi kararlaştırılmıştır.

Söz konusu reform alanı ile ilgili Ülkemizin Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) ile belirlenen eylem planlarından “Sağlık Turizminin Geliştirilmesi Programı”nda yer alan ve Kültür ve Turizm Bakanlığını doğrudan veya dolaylı ilgilendiren konular bulunmaktadır. Bu kapsamda Kültür ve Turizm Bakanlığının “sorumlu” olduğu eylemler aşağıda belirtilmektedir.

Bileşen 2: Sağlık Turizmi Alanında Fiziki ve Teknik Altyapının İyileştirilmesi

Politika 1: Hastane, Turizm Otel, Klinik Otel, İleri Yaş ve Engelli Turizm Altyapısı Envanterlerinin Hazırlanması

Eylem No 3: Termal sağlık turizmi hizmeti sunan/sunabilecek tesislerin envanteri çıkarılacaktır.

Politika 2: Sağlık Turizmi Kapsamında Yatırım ve Planlama Konusunda Destek Sağlanması, Arazi Temini ve İşletme İçin Yeni Modellerinin Oluşturulması

Eylem No 1: Termal turizm temalı Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ve Turizm Merkezleri arasından önceliklendirilen 5 bölgede bütün planlama ve altyapı çalışmaları tamamlanacaktır.

a) Politika 1/Eylem No 3: Ülkemizde faaliyet gösteren ve yatırımı planlanan termal tesislere ilişkin, 10. Kalkınma Planında Sağlık Turizminin Geliştirilmesi Programı Eylem Planının, 2. Nolu Bileşen, Politika 1 -“Sağlık Turizmi Alanında Fiziki ve Teknik Altyapının İyileştirilmesi” başlığının, 3 Nolu eylemi “termal sağlık turizmi hizmeti sunan / sunabilecek tesislerin envanterinin çıkarılması” şeklinde tanımlanmış olup, Bakanlığımız yetkili kuruluş olarak belirlenmiştir. Konuya ilişkin envanter çalışması, Kültür ve Turizm Bakanlığı Kontrolörler Kurulu Başkanlığınca yürütülmüştür.

Bu kapsamda, ülkemizde faaliyet gösteren ve yatırımı planlanan termal tesislere ilişkin, Kaplıcalar Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde "Tesis İşletme İzni" veya "Tesis İzni" verilmiş olan, Bakanlığımızdan Turizm Belgeli veya Turizm Belgesi bulunmaksızın ilgili yerel idaresince verilmiş ruhsat ile faaliyet gösteren tesisler ve yatırımlara ilişkin gerekli verilerin toplanabilmesi amacıyla, 81 İl Valiliği ve Sağlık Bakanlığından talep edilmiş olup, veri toplama süreci tamamlanmıştır.

Hazırlanan envanter bilgisi Kalkınma Bakanlığı Öncelikli Dönüşüm Programları Eylem İzleme Sistemine aktarılarak, eylem tamamlanmıştır.

b) Politika 2/Eylem No 1 Termal turizm temalı Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ve Turizm Merkezleri arasından önceliklendirilen 5 bölgede bütün planlama ve altyapı çalışmaları tamamlanacaktır.

2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından termal turizmin geliştirilmesine yönelik turizm merkezi ilan süreci çalışmaları, çevre düzeni ve imar planı çalışmalarının hazırlanması işlemleri yürütülmekle birlikte söz konusu eylem kapsamında yer alan Termal Turizm Merkezi ve Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri arasından 5 bölge belirlenmesine ilişkin toplantılar yapılmıştır.

Söz konusu toplantılar kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığınca

1. Yalova Termal TM

2. Afyonkarahisar Ömer Gecek Termal TM

3. Eskişehir Kızılinler Termal TM

4. Ankara Haymana Termal TM

5. Nevşehir Kozaklı Termal TM

olmak üzere önerilen 5 bölge, Sağlık Bakanlığı (Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü) ile 6/12/2016 tarihinde yapılan toplantı kapsamında sağlık tesislerinin yatak kapasitesi, sağlık personeli sayıları, teknik donanım ve ulaşılabilirlik açısından değerlendirilmiş ve

1.Yalova Termal Turizm Merkezi,

2. Afyonkarahisar Ömer Gecek Termal TM ve

3.Eskişehir Kızılinler Termal TM olmak üzere 3 bölgeye öncelik verilmesi kararlaştırılmıştır.

Seçilen bölgelerde:

Yalova Termal Turizm Merkezi kapsamında; Yalova Termal Turizm Merkezine ilişkin imar planı çalışmalarına Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından yürütülen Gökçedere Özel Hüküm Belirleme Çalışmasının tamamlanmasını takiben Termal Belediye Başkanlığı ile koordineli bir şekilde başlanılacaktır. Ayrıca kür merkezinin yer seçimi belirlenmiş ve diğer tamamlayıcı unsurlara ilişkin Termal Belediyesi tarafından hizmet alım yöntemi ile maliyet hesabı çalışması yaptırılmıştır.

Eskişehir Kızılinler Termal Turizm Merkezi kapsamında; Eskişehir Kızılinler Termal Turizm Merkezi kapsamında Kür Merkezi yapılacak alan belirlenmiş, Eskişehir Valiliği (Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı) tarafından su dağıtım projesi, kuyu pompaları, kuyu testleri, ulaşım bağlantıları ve arıtma tesisine ilişkin maliyet hesabı Bakanlığımıza iletilmiş ve kür merkezini de kapsayacak şekilde maliyet hesabı revize edilerek çalışmaları devam etmektedir.

Afyonkarahisar Ömer Gecek Termal Turizm Merkezi kapsamında; Afyonkarahisar Ömer Gecek Termal Turizm Merkezine ilişkin planlama çalışmaları tamamlanmış olup sağlık ve termal turizme hizmet verecek nitelikte sağlık tesisi, kür merkezi, kür parkı vb. alanların geliştirilmesine yönelik fizibilite çalışmaları yürütülmektedir.

Eskişehir Kızılinler Termal Turizm Merkezi ve Afyonkarahisar Ömer Gecek Termal Turizm Merkezi kapsamında ise üniversiteler ile işbirliği içerisinde kür merkezi çalışmaları yürütülecektir.

Ayrıca söz konusu dönüşüm programı kapsamında “Sağlık Turizmi Alanında Etkin Tanıtım, Pazarlama Yapılması ve Uluslararası İşbirliğinin Artırılması” bileşeni Kültür ve Turizm Bakanlığınca yürütülmüştür. Bu kapsamda, Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) Öncelikli Dönüşüm Programları arasında yer alan sağlık Turizm hedeflerine ulaşılması amacıyla, 18/10/2017 tarihinde Sağlık Bakanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığı arasında Sağlık Turizminin Tanıtımı İşbirliği protokolü imzalanmıştır (Ek-2).

Sonuç olarak, tüm bu çalışmalar tamamlandığında termal turizm merkezlerindeki onaylı imar planları ile yatak kapasitesinin 2014-2018 onuncu kalkınma planı döneminde 100.000’e ulaşması, 1,5 milyon yabancı ziyaretçi ve 3 milyar dolar gelir elde edilmesi hedeflenmektedir. Ayrıca önümüzdeki orta ve uzun vadede termal turizmde ülkemizin öncelikli olarak Avrupa’nın sonrasında ise dünyanın en önemli destinasyonu olması hedeflenmektedir.

1.5 3. Turizm Şurası

Turizm sektörünün mevcut durumunun değerlendirilmesi ve geleceğe yönelik ulusal bir turizm politikasının oluşturulabilmesi amacıyla, kamu kurum ve kuruluşları, turizm meslek örgütleri, sivil toplum kuruluşları, turizm sektörü ve akademik camianın katılımı ile “3. Turizm Şûrası” düzenlenmiş olup, komisyon toplantıları esnasında sağlık turizmine ilişkin değerlendirmeler yapılarak komisyon kararlarında anılan konuya yer verilmiştir. Sağlık turizminin ülkemizde geliştirilmesi amacıyla özellikle mevzuat ve teşvik konularına ilişkin eylemler şura komisyonu üyeleri tarafından önerilmiş olup Kültür ve Turizm Bakanlığınca turizm şurası eylem planı yayımlanmıştır.